W ostatnich latach chińskie marki samochodowe dynamicznie rozszerzają działalność zarówno w Polsce jak i w Europie. Rozpoczęcie działalności importerskiej jest z perspektywy wymogów prawnych czynnością złożoną, wielowymiarową i wymaga precyzyjnego zapanowania.
Homologacja i dopuszczenie do obrotu
Podstawowym punktem wyjścia jest sam produkt. Pojazd, który ma być zarejestrowany w Polsce,
musi spełniać wymagania wynikające z unijnej homologacji typu albo indywidualnego dopuszczenia pojazdu. Homologacja unijna pojazdu oparta jest na rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858. O wydanie tego rodzaju homologacji może ubiegać się producent pojazdu. Indywidualne dopuszczenie regulowane jest przez polską ustawę z 14 kwietnia 2023 r. o systemach homologacji pojazdów, a o wydanie takiego dokumentu może ubiegać się także właściciel pojazdu.
Homologacja unijna (będąca zdecydowanie bardziej popularna) to proces, w którym nowy typ pojazdu jest dopuszczany do ruchu na terenie całej Unii Europejskiej. Zgodnie z przepisami, pojazd z unijnym świadectwem homologacji może być rejestrowany w dowolnym państwie członkowskim bez dodatkowych badań. W Polsce organem odpowiedzialnym za ten proces jest Dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego (TDT).
Zbudowanie sieci dystrybucji i przygotowanie umów dystrybucyjnych
Podstawowym zadaniem każdego importera wchodzącego na nowy rynek jest zbudowanie sieci dealerskiej, a co za tym idzie przygotowanie odpowiednich umów dystrybucyjnych. Kluczowym krokiem jest wybór właściwego modelu dystrybucji – coraz częściej w branży rozważany jest model agencyjny, który istotnie zmienia dotychczasowe podejście obowiązujące w tradycyjnych sieciach dealerskich.
Z perspektywy nowej marki koniecznej jest też dostosowanie zobowiązań dealerskich do wymogów, które importerowi postawił producent, uwzględnienia polskich i europejskich regulacji prawnych jak i stworzenia podstaw współpracy, które będą umożliwiały obu stronom długoterminowe i stabilne prowadzenie efektywnego biznesu w oparciu o partnerskie relacje.
Kluczową rolę w kształtowaniu strategii budowy sieci dealerskiej oraz przygotowywaniu umów dealerskich dla nowych marek w sektorze automotive odgrywa Unijne prawo konkurencji. Szczególne znaczenie należy przypisać rozporządzeniu MBER (Market Block Exemption Regulation) i VBER (Vertical Block Exemption Regulation), które określają warunki zwolnień z zakazu praktyk ograniczających konkurencję. Polskie przepisy antymonopolowe zawarte są przede wszystkim w Ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów z 16 lutego 2007 r. Ustawa ta reguluje przeciwdziałanie praktykom ograniczającym konkurencję, zakazuje antykonkurencyjnych porozumień, nadużywania pozycji dominującej oraz niedozwolonych koncentracji przedsiębiorstw. Działania kontrolne w tym zakresie podejmuje Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).
Przepisy antymonopolowe regulują kwestie związane z kontrolą terytorium działania dealera,
polityką cenową czy wyłącznością sprzedaży, które muszą być uregulowane w sposób transparentny
i niedyskryminujący. Ich celem jest też przeciwdziałanie praktykom ograniczającym wolny wybór konsumenta w zakresie napraw i serwisowania samochodów, co ma znaczenie dla konkurencji w branży usług posprzedażowych.
W praktyce – marki europejskie już od dawna wiedzą, że zakazane jest uzależnienie obowiązywania gwarancji od serwisowania pojazdu w Autoryzowanym Serwisie Obsługi (niemniej pomimo licznych
kar nadal w można zaobserwować w obrocie oświadczenia sprzeczne z tą regulacją), ale dla marek azjatyckich – te i wiele innych wymogów pozostaje zaskakująca. Nowy i zaskakujący pozostaje też czasem nakaz dostarczania przez producentów części zamiennych na rynek posprzedażowy (aftermarket) nie tylko w sieci autoryzowanej, ale również niezależnym podmiotom, ponieważ sprzyja konkurencji i pozwala klientom na wybór dostawcy części i usług.
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo produktów
Istotne znaczenie dla importerów mają też przepisy Rozporządzenia (UE) 2023/988 obowiązującego
od grudnia 2024 roku, znane jako General Product Safety Regulation (GPSR).
GPSR dotyczy wszystkich produktów motoryzacyjnych, które nie podlegają szczegółowym przepisom sektorowym – w tym homologacyjnym. Rozporządzenie wprowadza wymóg obecności tzw. „responsible person” mającego siedzibę na terenie UE, który będzie odpowiadać za jego zgodność
z wymogami bezpieczeństwa. Dodatkowo, przepisy te nakładają szereg obowiązków związanych
z bieżącym monitorowaniem bezpieczeństwa produktów na rynku w tym przygotowania dokładnej dokumentacji oraz monitorowania łańcucha dostaw.
Rozpoczęcie działalności importerskiej w branży motoryzacyjnej wymaga zrozumienia zasad regulacji unijnych i polskich szczególnie z zakresu prawa konkurencji oraz bezpieczeństwa produktów.
Dla azjatyckich marek wejście na rynek europejski stanowi nie tylko szansę rozwoju, ale i test zdolności do adaptacji w silnie regulowanym otoczeniu prawnym, niemniej patrząc na aktualną dynamikę rynku,
z pełną stanowczością należy stwierdzić, że chińskie koncerny nie są tym zrażone.
Tekst oryginalnie opublikowany w CEE Legal Matters
