Czy fundacja rodzinna nadal będzie atrakcyjnym narzędziem budowania majątku na pokolenia po planowanych zmianach? Projektodawca uważa, że tak. W praktyce proponowane są jednak dalekoidące zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT), które mogą wpływać na plany fundatorów związane z zarządzaniem portfelem aktywów i wypłatami na rzecz beneficjentów.
Zgodnie z projektem z 5 sierpnia 2026 r. nowe przepisy miałyby wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Na dzień przygotowania artykułu projekt nie stanowi jednak obowiązującego prawa, a jego treść może ulec zmianie w toku procesu legislacyjnego.
Stan prac legislacyjnych na 7 września 2026 r.: projekt UD447 pozostaje na etapie rządowym i nie został jeszcze skierowany do Sejmu.
Opodatkowanie świadczeń z fundacji rodzinnej: podwyżka stawki z 15% na 19%
Niekorzystna dla fundacji rodzinnej jest zmiana dotycząca podatku płaconego przez fundację przy wypłacie świadczeń, wydaniu mienia w związku z jej rozwiązaniem oraz przy ukrytych zyskach. Nominalna stawka opodatkowania fundacji rodzinnej podatkiem dochodowym od osób prawnych ma wzrosnąć z 15% do 19%.
Projektodawca w uzasadnieniu jako punkt odniesienia przyjmuje 19% stawkę podatku mającą zastosowanie w przypadku dochodów „kapitałowych” w przypadku osób fizycznych. Taka analogia jest jednak nietrafiona, biorąc pod uwagę cel powołania fundacji rodzinnej. Fundator przekazujący udziały lub nieruchomości do fundacji rezygnuje z ich bezpośredniej własności i podporządkowuje majątek regułom sukcesyjnym, które mają działać również po jego śmierci. Niższa stawka przyjęta przez ustawodawcę nie była więc ulgą „kapitałową”, a stanowiła część zachęty do pozostawienia kapitału w wielopokoleniowej strukturze.
W rezultacie niezrozumiała wydaje się tak doniosła zmiana, która ma wejść w życie zaledwie po niespełna 4 latach obowiązywania przepisów dotyczących fundacji rodzinnej. Podwyżka nie przekreśla oczywiście innych zalet związanych z opodatkowaniem fundacji rodzinnych, ale zmniejsza ich ekonomiczną premię.
Trzy lata, które mogą potrwać prawie cztery
Najwięcej sporów prawdopodobnie wywoła powrót koncepcji tzw. 36-miesięcznego „lock-upu” – jeżeli fundacja sprzeda przed upływem tego okresu mienie wniesione do niej, przekazane jej nieodpłatnie albo nabyte od podmiotu powiązanego, przychód ze zbycia (np. sprzedaży)nie skorzysta ze zwolnienia w CIT.
Zmiana ta powoduje po pierwsze problem z liczeniem terminu i nierówne traktowanie transakcji w zależności od tego, w której części roku kalendarzowego mają miejsce. Trzy lata biegną od końca roku kalendarzowego, w którym fundacja otrzymała lub nabyła aktywo. Przykładowo więc składnik majątku wniesiony do fundacji rodzinnej w styczniu 2027 r. będzie objęty opisywanym ograniczeniem do końca 2030 r. W takim przypadku brak preferencji podatkowej (możliwości skorzystania przez FR ze zwolnienia podatkowego), nie będzie wynosił 36 miesięcy, a 47-48.
Cel projektowanej regulacji wydaje się czytelny, fundacja rodzinna nie powinna służyć jako krótkotrwały „przystanek” dla aktywa przeznaczonego od początku do sprzedaży bez opodatkowania. Problem polega na tym, że projektowany przepis nie ogranicza się do takich sytuacji. Obejmie również niektóre przypadki sprzedaży (zbycia) aktywów wymuszoną zmianą rynku, czy restrukturyzacją. Problem może być szczególnie istotny w przypadku wniesionych do fundacji portfeli papierów wartościowych oraz udziałów lub akcji w spółkach (tzw. inwestycji portfelowych). Nie dotyczy natomiast co do zasady aktywów nabywanych przez fundację na rynku kapitałowym od podmiotów niepowiązanych.
W związku z powyższym zmiana ta jest potencjalnie szkodliwa, w szczególności dla szeroko rozumianego rynku kapitałowego. Inwestycja w ramach fundacji rodzinnej nie powinna oznaczać zachowania w długim terminie tych samych składników majątku. Dla fundatora i beneficjentów ważniejsze jest utrzymanie i wzrost wartości majątku jako całości. Należy więc uznać, że skuteczniejszym rozwiązaniem byłoby zatem objęcie opodatkowaniem szybkiej wypłaty środków uzyskanych ze sprzedaży aktywów, a nie samej sprzedaży aktywów i reinwestycji w ramach fundacji.
Najem mieszkaniowy zostaje, krótkoterminowe zakwaterowanie nie będzie zwolnione
Projekt wyznacza też granicę dla inwestycji nieruchomościowych, przede wszystkim związanych z lokalami mieszkalnymi. Zwolniony ma pozostać bezpośredni najem budynków i lokali mieszkalnych na cele mieszkaniowe. Najem krótkoterminowy oraz udostępnianie na podstawie umów o podobnym charakterze budynków i lokali mieszkalnych w celach innych niż wyłącznie mieszkaniowe mają zostać opodatkowane na zasadach ogólnych (czyli zasadniczo stawką 19%). Wyłączenie obejmie również przychody z udostępniania innych budynków, lokali lub ich części przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania. Ponadto to fundacja będzie musiała potencjalnie wykazać, że warunki zwolnienia zostały spełnione (odwrócony ciężar dowodu).
Wątpliwości mogą jednak w praktyce dotyczyć granicy pomiędzy długoterminowym zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych, a świadczeniem usług zakwaterowania. Pozytywnie należy ocenić projektowany przepis przejściowy, który ma umożliwić neutralny podatkowo zwrot fundatorowi nieruchomości i praw objętych nowymi ograniczeniami dotyczącymi najmu oraz całodobowego zakwaterowania, jeżeli zostały wniesione albo przekazane fundacji przed 1 stycznia 2027 r. i zostaną zwrócone w ustawowym terminie. Regulacja pomija jednak (a więc nie traktuje o neutralności zwrotu aktywów) na rzecz innych osób niż fundator, co jest istotną wadą, skoro takie osoby (np. bliska rodzina) mogą wnosić aktywa do fundacji rodzinnej.
W przypadku wejścia w życie przepisów w aktualnym brzmieniu projektu i zwrotu nieruchomości (również innych praw majątkowych – spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, udziałów w tych prawach) w każdym przypadku, rekomendowana będzie jednak pełna analiza podatkowa neutralności takiego zwrotu.
Fundacja za granicą: CFC, exit tax i podmioty transparentne
Więcej obowiązków i niedogodności czeka fundacje rodzinne posiadające zagraniczne spółki lub rozważające przeniesienie wybranych aktywów za granicę (choć to ostatnie zapewne zasadniczo powinno być rzadkim przypadkiem). Fundacje mają bowiem zostać objęte przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych oraz podatkiem od niezrealizowanych zysków (tzw. exit tax).
Objęcie fundacji reżimem CFC będzie wymagało badania kontrolowanych jednostek zagranicznych i może prowadzić do opodatkowania w Polsce ich dochodów, mimo że nie zostały wypłacone fundacji. Odrębną zmianą jest objęcie fundacji tzw. exit tax, który może znaleźć zastosowanie w szczególności w przypadku przeniesienia aktywów za granicę lub innych zdarzeń powodujących utratę przez Polskę prawa do opodatkowania „niezrealizowanych zysków” z określonych aktywów.
Projekt wyłącza również zwolnienie podatkowe w CIT dla przychodów (dochodów) z udziału w spółkach osobowych i innych podmiotach transparentnych, których przychody i koszty są przypisywane fundacji. Intencja wydaje się (podobnie jak we wcześniejszych projektach), aby nie dochodziło do nieopodatkowanej działalności operacyjnej prowadzonej przez zagraniczny podmiot. Kłopot w tym, że uzasadnienie dopuszcza zachowanie zwolnienia dla pasywnego lokowania majątku, podczas gdy projektowane brzmienie przepisu nie formułuje takiego wyjątku. Podobny problem sygnalizowano wobec projektu oraz uchwalonej (i zawetowanej przez Prezydenta RP) z 2025 roku.
Pożyczka nie powinna zastępować świadczenia
Projekt rozszerza katalog ukrytych zysków o pożyczki udzielane fundatorowi i podmiotom powiązanym, a także doprecyzowuje zasady opodatkowania pożyczek co najmniej dziesięcioletnich. Ukrytym zyskiem ma być również wartość należności wobec fundatora, beneficjenta lub podmiotu powiązanego, które zostały umorzone, przedawniły się albo zostały odpisane jako nieściągalne.
Kierunek zmiany jest zasadniczo uzasadniony, ponieważ pożyczka ani rezygnacja z dochodzenia należności nie powinny zastępować opodatkowanego świadczenia. Przepisy powinny jednak odróżniać celowy transfer wartości od rzeczywistej niewypłacalności dłużnika lub gospodarczo uzasadnionego odpisania wierzytelności.
Dochody ze zbycia walut wirtualnych z 25% CIT?
Obecnie można argumentować, że sprzedaż walut wirtualnych przez fundację rodzinną korzysta ze zwolnienia, jeżeli stanowi jedynie element pasywnego zarządzania jej własnym majątkiem, a nie działalność gospodarczą. Organy podatkowe konsekwentnie prezentują jednak odmienne podejście, ale obowiązujące przepisy pozostawiają w tym zakresie pole do sporu.
Projekt w założeniu ma usunąć te wątpliwości. Dodanie do art. 24r ustawy o CIT odesłania do art. 22d zasadniczo przesądzi, że jeżeli obrót walutami wirtualnymi zostanie uznany za działalność gospodarczą wykraczającą poza katalog dozwolony fundacji rodzinnej, dochód z tej działalności będzie opodatkowany stawką 25%, zamiast stawki 19%. Zmiana przedstawiana jako doprecyzowanie wywołuje więc istotny skutek i rozstrzyga na niekorzyść fundacji wątpliwość dotyczącą wysokości podatku.
Nie jest natomiast pewne, czy projekt całkowicie usunie dotychczasowe wątpliwości. Art. 22d ustawy o CIT co prawda dotyczy odpłatnego zbycia walut wirtualnych, natomiast stawkę 25% przewidzianą w art. 24r stosuje się tylko do działalności gospodarczej (wykraczającej poza katalog dozwolony dla fundacji rodzinnej). Projekt przesądza więc stawkę 25% w przypadku uznania obrotu kryptowalutami za taką działalność, ale nie rozstrzyga zasad opodatkowania ich zbycia w ramach zarządzania własnym majątkiem fundacji (niestanowiącym potencjalnie działalności gospodarczej).
Należy więc zwrócić uwagę, że zmiana nie odróżnia profesjonalnego obrotu walutami wirtualnymi od nabycia kryptoaktywa np. jako części zdywersyfikowanego portfela inwestycyjnego.
Jedna wyraźnie korzystna zmiana
Pakiet zmian nie składa się wyłącznie z ograniczeń. Zwolnienie z PIT, stosowane z uwzględnieniem proporcji przypadającej na danego fundatora, ma objąć także zstępnych jego rodzeństwa fundatora, a więc m.in. bratanków, bratanice, siostrzeńców i siostrzenice oraz ich dalszych zstępnych.
To potrzebna korekta. Dziś – przykładowo – rodzeństwo prowadzące wspólny biznes może być podatkowo skłaniane do tworzenia kilku fundacji zamiast jednej struktury obejmującej cały majątek rodzinny. Projekt lepiej odpowiada realiom sukcesji w firmach należących do kilku „gałęzi” rodziny.
Co rzeczywiście wynika z projektu?
Należy jednocześnie zaznaczyć, że w części medialnych omówień projektu znajdują się uproszczenia. Przykładowo lock-up nie dotyczy każdego zakupu dokonanego przez fundację. Obejmuje mienie wniesione lub przekazane nieodpłatnie oraz mienie nabyte od podmiotu powiązanego przy ustawowym progu powiązania wynoszącym co najmniej 5%. Nie oznacza też bezwzględnego zakazu sprzedaży. Sprzedaż będzie możliwa, ale utraci neutralność podatkową.
Podobnie 25% CIT nie stanie się ogólną stawką dla najmu krótkoterminowego ani wszystkich wyłączonych ze zwolnienia dochodów/przychodów fundacji rodzinnej – jest to bowiem stawka odnosząca się jedynie do działalności wykraczającej poza katalog dozwolony w ustawie o fundacji rodzinnej. Jeżeli określony przychód jedynie przestaje korzystać ze zwolnienia (bo zostaje wprost wyłączony na podstawie przepisu szczególnego), ale jednocześnie nie wykracza poza zakres ustawowy dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej, co do zasady podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych (czyli stawką 19%).
Powyższe rozróżnienie ma praktyczne znaczenie, ponieważ wyłączenie przychodu ze zwolnienia nie musi przy tym prowadzić do pełnego podwójnego opodatkowania. Podatek dochodowy zapłacony przez fundację na zasadach ogólnych (od przychodów określonych w art. 6 ust. 8 ustawy o CIT) może następnie zostać pomniejszyć podatek należny przy późniejszej wypłacie świadczeń, wydaniu mienia w związku z rozwiązaniem fundacji lub powstaniu ukrytego zysku. Pomniejszenie jest możliwe do wysokości podatku należnego od dystrybucji, o ile zobowiązanie dotyczące wcześniej zapłaconego CIT nie uległo przedawnieniu. Projekt nie zmienia tej zasady.
Uszczelnienie tak, zamrożenie majątku niekoniecznie
Projekt zmiany przepisów identyfikuje kilka obszarów wymagających, zdaniem projektodawcy, reakcji. Nie wszystkie zastosowane środki wydają się jednak proporcjonalne.
Największym problemem pozostaje założenie projektodawcy, że „sukcesyjny” charakter fundacji najlepiej potwierdza trwanie w ramach fundacji rodzinnej konkretnych aktywów. W rzeczywistości majątek rodzinny często wymaga jego przebudowy: sprzedaży nierentownych lub mniej rentownych inwestycji i reinwestowania środków. Fundacja powinna stabilizować własność i zasady zarządzania, ale nie musi zamrażać portfela inwestycyjnego.
Nowelizacja ma oddzielić potrzeby sukcesyjne od krótkoterminowych korzyści podatkowych. Ostateczny test będzie jednak bardziej wymagający – czy nowe przepisy rzeczywiście uderzą w nadużycia podatkowe, czy również odbiorą fundacjom rodzinnym możliwość reagowania na zmiany rynkowe. Od odpowiedzi na to pytanie będzie zależało, czy fundacja rodzinna pozostanie narzędziem do zarządzania majątkiem fundatorów i ich rodzin, czy stanie się przede wszystkim sejfem, którego zawartości lepiej przez kilka lat nie „ruszać”.
